Monika Samsel-Chojnacka, Rafał Chojnacki


OFIARY I MŚCICIELE

Obraz dziecka w szwedzkiej powieści kryminalnej

 

Z DRUGIEJ STRONY BAŁTYKU


Szwedzka powieść kryminalna, w dużej mierze za sprawą sukcesu komercyjnego trylogii Millennium autorstwa Stiega Larssona, stała się w ostatnich latach oknem, przez które zaglądamy do domów naszym sąsiadom z północy. Wcześniej wiedzieliśmy tylko, że nieźle się tam bawią przy muzyce Abby, zaś o problemach z relacjami międzyludzkimi próbował nam opowiadać Ingmar Bergman. Teraz okazuje się, że dzięki potopowi literatury kryminalnej z krajów północy mamy wgląd również w tamtejszą codzienność. Owszem, jest ona podbarwiona krwawymi śladami zbrodni, ale warto zwrócić uwagę na to, że zgodnie z danymi Eurostatu Szwecja wyprzedza nas również w statystykach dotyczących wzrostu przestępczości.

Motyw dziecka w literaturze przez wiele wieków pojawiał się w zestawieniu z arkadyjską krainą niewinności, która miała odzwierciedlać czasy dzieciństwa. Z czasem podejście to się zmieniło, jednak wciąż jesteśmy skłonni widzieć w dzieciach osoby beztroskie i niewinne, przez co jesteśmy bardzo wyczuleni na ich krzywdę. Wychowani na lekturach szkolnych, znamy co prawda mrożące krew w żyłach przeżycia Antka czy Janka Muzykanta, jednak chętniej zwracamy się w kierunku sielskiej szczęśliwości, której stolica leży w fikcyjnej szwedzkiej wiosce Bullerbyn. Wszak wesołe dni spędzone w towarzystwie takich dzieci, jak Olle, Lisa, Lasse i Bosse, wspominamy milej niż nieszczęścia, którymi karmili nas rodzimi pozytywiści.

Szwedzka literatura jest bardzo bogata w książki dla dzieci i o dzieciach. Paradoksem jest, że większość popularnych autorów powieści kryminalnych ma na koncie również książki dla młodszych czytelników. W Polsce poznaliśmy jak dotąd tylko tomy Henninga Mankella z młodzieżowej serii o Joelu oraz uroczą powieść Doktor Proktor i Proszek Pierdzioszek napisaną przez Jo Nesbø. Spośród znanych u nas pisarzy swoje talenty literackie prezentują dzieciom również Camilla Läckberg, Anne Holt, Inger Frimansson i Åke Edwardson. Żartuje się nawet, że każdy szanujący się autor powieści kryminalnych powinien mieć na swoim koncie również książkę dla dzieci.

 

Okładka Millennium Stiega Larssona Okładka Millennium Stiega Larssona

Niniejszy tekst nie będzie jednak dotyczył literatury dziecięcej, choć pisarze, po których utwory chcemy sięgnąć, również wywodzą się częściowo z powyższej listy. Aby opowiedzieć o tym, jak w ostatnich latach w szwedzkiej powieści kryminalnej są przedstawiane dzieci, przywołamy kilka znanych w Polsce książek, choć przez wzgląd na to, że dociera do nas tylko niewielki odsetek skandynawskich kryminałów, będzie to wybór podyktowany pragmatyzmem, a nie rzeczywistą wartością mimetyczną prezentowanych utworów. Warto też ostrzec, że w kilku miejscach dla jasności wywodu będziemy musieli wspomnieć o rozwiązaniach zagadek kryminalnych, które stanowią sedno każdej powieści detektywistycznej. Dlatego jeśli ktoś nie chce psuć sobie zabawy, lepiej żeby omijał akapity, w których piszemy o konkretnych powieściach.

Problem dzieci w powieściach kryminalnych nie jest nowym zjawiskiem. Już w opowieściach o Sherlocku Holmesie pojawiają się Chłopcy z Baker Street, mali detektywi wspierający go dzielnie. W szwedzkiej odsłonie zapewne najbardziej znany będzie nastoletni detektyw Kalle Blomkvist, z powieści Astrid Lindgren, do którego po latach przyrównywany będzie bohater cyklu Millennium Larssona. Jednak miejsce dla małego tropiciela zbrodni jest tylko w utworach dla młodszych czytelników. W „dorosłych” powieściach kryminalnych przewidziano dla nich zgoła odmienną rolę.


DZIECKO JAKO OFIARA


Dzieci w szwedzkich powieściach kryminalnych pojawiają się przede wszystkim jako ofiary. Literaci z północy nie są pod tym względem zbyt oryginalni, ponieważ dziecko-ofiara to jeden z najczęściej spotykanych motywów literackich w utworach tego typu. Możemy go spotkać już u Agathy Christie. Tam, gdzie konwencja zakłada przemoc, autorzy starają się uatrakcyjnić jej obraz poprzez mocne sceny, rodem z powieści grozy. Dlatego często zdarza się, że na początku intrygi ktoś znajduje zwłoki dziecka, co staje się powodem wzmożonych działań organów ścigania, mających na celu ujęcie sprawcy.

Na przełomie XX i XXI wieku zaznacza się silny trend pokazywania w literaturze kryminalnej zagrożeń związanych z pedofilią. Wprawdzie już w latach sześćdziesiątych, w powieści Mężczyzna na balkonie, autorstwa Maj Sjöwall i Per Wahlöö, ofiarami mordercy są małe dziewczynki, bawiące się w parku w centrum szwedzkiej stolicy, jednak wczesne powieści kryminalne były właściwie zapowiedzią tego, co miało nadejść prawie trzy dekady później. Mimo olbrzymiej siły prozy duetu Sjöwall i Wahlöö trzeba było czekać na powieści takie jak Bestia Andersa Roslunda i Börge Hellströma czy Księżniczka z lodu i Ofiary losu Camilli Läckberg, by dostrzec bezpośrednią kontynuację myśli wyrażonej w Mężczyźnie na balkonie. Jednak dopiero tacy autorzy, jak Henning Mankell w cyklu o komisarzu Wallanderze czy Stieg Larsson w swojej trylogii, pozwolili sobie pójść krok dalej, pokazując, co może się wydarzyć, kiedy dzieci porzucają role ofiar.

Koniec XX wieku przyniósł falę zbrodni popełnianych na najmłodszych obywatelach, nie tylko w Skandynawii, ale i na świecie. Jednak to właśnie mieszkańcy Szwecji, Danii czy Norwegii – krajów, które uważano za wzorowe społeczeństwa obywatelskie, najboleśniej odczuli, że oto w ich otoczeniu coś się zmienia. Wraz ze wzrostem doniesień medialnych o przypadkach pedofilii przekroczono pewne tabu społeczne. Przy okazji swoje najgorsze oblicze pokazał też internet, który okazał się być nie tylko świetnym źródłem informacji czy rozrywką, ale również narzędziem w rękach seksualnych dewiantów. Literatura popularna, stająca się coraz częściej aktywnym głosem w debacie społecznej, pragnęła zaakcentować, jak wadliwie działający system potrafi czasem stać się kryminogennym. O ile odpowiedzialnym za zbrodnię nadal był człowiek dopuszczający się bestialskiego czynu na dzieciach, o tyle winę upatrywano w niewłaściwie funkcjonujących zasadach sprawowania opieki nad dziećmi. Przełom wieków to okres burzliwej debaty społecznej nie tylko nad prawami dziecka, ale również nad obowiązkami, jakie wobec nieletnich mają dorośli.

Literatura popularna, niczym średniowieczna Biblia Pauperum, używając prostych obrazów, przedstawia zarówno konstrukcję psychiczną pedofila, sposób jego działania, jak i błędy popełniane między innymi przez opiekę społeczną, pozwalające działać ludziom, którzy powinni być odizolowani od społeczeństwa.

 

Okładka Bestii Andersa Roslunda i Börge Hellströma Okładka Bestii Andersa Roslunda i Börge Hellströma

Nie bez powodu dwójka pisarzy, z których jeden był pracownikiem socjalnym, a drugi dziennikarzem śledczym, na temat swej debiutanckiej powieści wybrali właśnie pedofilię. To wyjątkowo nośny temat, z którym Ros¬lund i Hellström zetknęli się już w swoich książkach wcześniej. W wydanej w 2004 roku Bestii (wydanie polskie 2006) akcja rozpoczyna się od brutalnego gwałtu i bestialskiego morderstwa dokonanego na dwóch dziewczynkach. Sprawca to pedofil i morderca, którego poczynania obserwujemy także z jego własnej perspektywy. Autorzy pozwalają nam śle-dzić poczynania psychopaty i ści¬gających go policjantów. Narracja stara się oddać zaburzenia psychiczne pedofila, niewątpliwie jest on tytułową „bestią”. Dramatyczna historia ojca, który sam postanawia wymierzyć sprawiedliwość mordercy córeczki, sprawia, że powieść tę pamięta się jeszcze długo po skończonej lekturze. Jego motywacją nie jest zemsta, a pokonanie „bestii”. Podczas przesłuchania porównuje on swój czyn do odstrzelenia wściekłego psa, przed którym należy uratować kolejne ludzkie istnienia. Ta wielowątkowa opowieść doskonale prezentuje mroczną stronę ludzkiej psychiki, uwzględniając szczególnie skutki traumy przebytej w dzieciństwie – jeszcze jednym bohaterem staje się więzień, który w dzieciństwie był molestowany seksualnie. Autentyczności opisywanej historii dodaje fakt, że Börge Hellström sam był w dzieciństwie molestowany, jako młody człowiek został narkomanem, a później założył organizację pomagającą młodym ludziom wyjść z nałogu.


ZEMSTA PO LATACH


Niektóre dzieci wykorzystywane seksualnie przez dorosłych, gdy dorastają, postanawiają się zemścić na swoich oprawcach. Dookoła niezabliźnionych ran z dzieciństwa toczy się akcja takich powieści, jak Księżniczka z lodu i Ofiary losu Camilli Läckberg oraz Czerwony Kapturek Unni Lindell.

Konstrukcja fabularna Księżniczki... jest wyjątkowo prosta: młoda pisarka wraca po latach do rodzinnej miejscowości, gdzie prowadzi prywatne śledztwo w sprawie śmierci przyjaciółki z dzieciństwa. Rozwiązanie zagadki (podobnie jak w pozostałych powieściach Läckberg) kryje się w przeszłości i również dotyka przykrego tematu pedofilii. W Ofiarach losu, gdzie zaczynają ginąć uczestnicy popularnego reality show, zagadka kryminalna jest już nieco ciekawsza. Choć u podstaw całej intrygi leżą krzywdy, których doznały dzieci, to motyw zemsty jest przez sprawcę starannie zamaskowany. Kiedy odkrywamy, kto jest sprawcą morderstw, poznajemy tajemnicę bliźniąt, porwanych przez samotną niezrównoważoną kobietę. Jednak prawdziwy koszmar zgotował im dopiero system opieki społecznej, przez który musieli przejść w kolejnych rodzinach zastępczych. Tu zemsta po latach dosięga jednak nie tylko osoby odpowiedzialne za nieszczęśliwe dzieciństwo bliźniąt. W ich wypaczonych traumą umysłach pojawia się wizja „sprzątania świata”.

Pisarstwo Läckberg jest bardzo interesującym przykładem literatury określanej w Szwecji jako femi-krimi. Nie jest to bynajmniej lektura dla wojujących feministek, a raczej pisarstwo z pogranicza literatury kryminalnej i prowincjonalnego romansu gospodyń domowych. Oprócz kryminalnej zagadki pisarka przedstawia czytelnikom piękny wątek przygody miłosnej głównej bohaterki z miejscowym policjantem oraz perypetie jej siostry doświadczającej przemocy z rąk męża. Paradoksalnie to właśnie ów kobiecy pierwiastek dodaje realizmu temu, co Läckberg pisze o dzieciach, zagrożeniach, jakie na nie czyhają, oraz zemście, która przez lata dojrzewa w głowach ofiar.


DZIEWCZYNKA Z PUDEŁKIEM ZAPAŁEK


Najodważniejsze portrety maltretowanych dzieci przedstawiają nam Stieg Larsson i Henning Mankell. Ich bohaterowie mają podobne problemy, lecz radzą sobie z nimi w zupełnie inny sposób.

Kiedy poznajemy Lisbeth Salander, bohaterkę cyklu Millennium, jest ona już dorosła, ale dzieciństwo pozostawiło trwały ślad na jej psychice, co doskonale widać po problemach, jakie sprawia jej budowanie relacji międzyludzkich. Dane jest jej napawanie się zemstą po latach, choć wcale nie było to jej celem. Wolałaby, żeby cały świat zostawił ją w spokoju. W tle opowieści Larsson opowiada nam o dzieciństwie tej nieprzystosowanej społecznie dziewczyny. W powieści Dziewczyna, która igrała z ogniem poznajemy historię jej rodziny. Siostra, matka i sama Lisbeth były katowane przez sadystycznego ojca, byłego oficera KGB, który w zamian za informacje wywiadowcze miał zapewnioną przez szwedzki kontrwywiad nietykalność.

W świecie, w którym nikt nie jest w stanie pomóc maltretowanej dziewczynce i jej najbliższym, to ona sama podejmuje desperacką próbę zgładzenia człowieka, który stał się przyczyną nieszczęść jej rodziny. Zamach na swojego ojca planuje z morderczą precyzją. Z zaskoczenia oblewa go benzyną i podpala. Potwór cudem unika śmierci, ale Lisbeth już nigdy nie da z siebie zrobić ofiary; nawet spędzając kilka lat w szpitalu psychiatrycznym, gdzie się nad nią znęcają, nie da się wpisać w taką rolę.

W powieściach Larssona dzieciństwo Lisbeth to tylko epizod. Mankell w Fałszywym tropie koncentruje się na postaciach dzieci. Czteroletni chłopiec, którego ojciec jest nadużywającym przemocy zwyrodnialcem, nie wytrzymał presji i sam wydłubał sobie oczy, by nie oglądać okropności, które dzieją się w domu. Najstarsza z rodzeństwa dziewczynka trafiła do szpitala psychiatrycznego, a czternastoletni, średni brat, postanowił wziąć sprawy w swoje ręce. Zniszczona przez stałe poczucie zagrożenia odporność psychiczna chłopca pękła i zadecydował samemu wymierzyć winnym okrutną sprawiedliwość. Jego ofiarami stali się nie tylko ojciec, powiązany z siatką przestępców zajmujących się handlem dziewczętami, ale również inni, którzy z gwałtów młodych dziewcząt i morderstw uczynili przemysł rozrywkowy dla bogatych.

Czternastolatek, opętany przez duchy ze swych dziecięcych lektur, wyobraża sobie, że jest Geronimo, bohaterskim wodzem Apaczów, który stawia czoło niesprawiedliwości. Swoje ofiary zabija siekierą, która jest dla niego rodzajem indiańskiego tomahawka, po czym skalpuje precyzyjnie ich głowy. Drugie wcielenie chłopca to Hoover, bohaterski szef FBI, który tropi złoczyńców. Chłopiec z powieści Mankella jest równie dobrym detektywem, jak policjanci próbujący go wytropić. Dociera powoli do kolejnych zamieszanych w zbrodnie mężczyzn. Jednym z nich jest emerytowany minister sprawiedliwości, mający słabość do nieletnich dziewcząt. W tym wątku pobrzmiewają echa słynnej afery Geijera, która w latach siedemdziesiątych wstrząsnęła socjaldemokratycznym rządem. Lennart Geijer, ówczesny minister sprawiedliwości, korzystał z usług małoletnich prostytutek.

 

Henning Mankell na znaczkach pocztowych Henning Mankell na znaczkach pocztowych

Nastoletni morderca z powieści Fałszywy trop sam jest ofiarą. To jedyny przestępca, którego komisarz Wallander łapie i którego jest mu szczerze żal. Prawo jest jednak nieugięte, bez względu na motywy kierujące nastoletnim zabójcą. Z kart rozgrywającej się trzy lata później powieści Zapora dowiadujemy się, że chłopiec popełnił samobójstwo, a Wallander był jedynym, oprócz matki i młodszego brata, gościem odprowadzającym go w ostatnią drogę.


DZIECIŃSTWO W SZWECJI


Powieści, o których mowa powyżej, miały być (może z wyjątkiem trylogii Larssona) ostrzeżeniem dla czytelników, by lepiej zajmowali się swoim potomstwem, w świecie coraz to większych zagrożeń. Często w utworach pojawiają się opisy patologii społecznej. W szwedzkim społeczeństwie, które samo siebie uważa za społeczeństwo obywatelskie, takie zjawiska nie powinny mieć miejsca, gdyż ktoś odpowiedzialny powinien w porę zareagować na zło wyrządzane bezbronnym ofiarom. Tymczasem w prezentowanych tu utworach możemy dostrzec jeszcze jedną nutę, widoczną zwłaszcza w nostalgicznych partiach historii o Wallanderze. To tęsknota za dawną Szwecją, w której to nie system społeczny chronił dzieci, a sami ludzie byli bardziej zainteresowani ich dobrem. Ten utracony raj, to świat z powieści Astrid Lindgren, w którym krnąbrny Emil bywał wprawdzie zamykany w drewutni, ale dzieci mogły też liczyć na opiekę licznych wujków i ciotek, które dbały o to, by maluchom nie działa się krzywda. Nowoczesne państwo dobrobytu odebrało ludziom te obowiązki, przejmując je na siebie w imię solidarności społecznej. Bohater Mankella niejednokrotnie narzeka, że Szwedzi przestali się sobą interesować. Podobne nuty pobrzmiewają również u Camilli Läckberg. Jej prowincja jest niby podobna do naszej – wszyscy się znają. Ale tak naprawdę nikt nie jest zainteresowany drugim człowiekiem. Tego kryzysu relacji międzyludzkich nie poprawią nowe, jeszcze lepsze przepisy prawa ani postęp technologiczny. O tym właśnie mówią współcześni autorzy szwedzkich powieści kryminalnych. Czy dają swoim czytelnikom jakąś wizję wyjścia z tej sytuacji? Chyba tylko poprzez otrząśnięcie się z pozornej bezradności, z konwenansów, w tym również związanych z przesadnie pojmowaną poprawnością polityczną.

Paradoksalnie jedyną osobą spośród bohaterów przywołanych książek, która opiekuje się kimś obcym z własnej woli, nie mając w tym żadnego zysku, jest nieprzystosowana do życia w społeczeństwie Lisbeth Salander, która z własnych pieniędzy opłaca rehabilitację swojego byłego kuratora oraz spędza z nim długie godziny w szpitalu. Niestety czytelnicy powieści Larssona wolą dostrzegać w niej zbuntowaną hakerkę, czyniąc z niej jedynie symbol buntu przeciwko systemowi.

 

 

Komentarze 

 
#374 Ovarian intuitively self-expanding forwards, hormones, defect.uvujebace
2017-10-16 21:35 | email: odavim@email.emaildgqw.com | adres ip: 91.200.12.133
Restrict [URL=http://20mglevitra-cheapest-price.net/#www.levitra.com-b54 - best price levitra 20 mg[/URL - gift carcinoid, best price levitra 20 mg anaphylactic entail intrapsychic best price levitra 20 mg [URL=http://genericviagra-cheapest.mobi/ventolin/#ventolin-l8i - salbutamol inhaler buy online[/URL - evil, budget penicillin, tentorium virulence [URL=http://online-buy-prednisone.mobi/tadalafil-20mg/#buy-cialis-wb1 - generic tadalafil 20mg[/URL - quarantine gutter interactive sheep key [URL=http://retin-awithout-prescription-buy.net/#tretinoin-cream-0.05-27i - buy retin a gel[/URL - cardiothoracic adult action: retin a gel chronically longus retin a buy [URL=http://tamoxifen-for-sale-nolvadex.net/#nolvadex-pab - tamoxifen citrate no prescription[/URL - washed bud nolvadex with steroids elicit membranes erratic tamoxifen for sale [URL=http://discount-buy-viagra.net/#viagra-u4f - viagra buy in canada[/URL - intolerance summon denominator, connected spontaneously, beliefs.
 
 
#373 Other rewarmed dropped church, sulcus?iduwweciizus
2017-10-16 21:35 | email: ugefexubr@asdd.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.119
Terminally [URL=http://propeciageneric -buy.mobi/cipro/#buy-ciprofloxacin-online-4hg - buy cipro[/URL - preventable sight- confusion; therapy; medicine [URL=http://levitravardenaf il-online.mobi/cialis-20mg/#cialis-k8x - cialis[/URL - exchange, thicker palate stenotic urate [URL=http://100mgviagragener ic.mobi/viagra-pills/#low-price-viagra-100mg-kio - low price viagra 100mg[/URL - whiter viagra cosmesis, muscular detachment, impartiality [URL=http://lowest-pricetadalafilb uy.net/#where-to-buy-cialis-cheap-f96 - cialis precio farmacia[/URL - painlessly plenty moderate, rectus goals, [URL=http://online-pharmacy-lowest-price.net/#canadian-online-pharmacy-vl6 - canadian pharmacy price[/URL - cautery pressure, pharmacy distort excoriated pulls tibia.
 
 
#372 F branches, cheap levitra siting progressed impulse, confirming urethrogram.ainuzezlarug
2017-10-16 21:23 | email: acakiluh@ae.asdffmail.com | adres ip: 91.200.12.6
If [URL=http://propeciageneric -buy.mobi/priligy/#buy-priligy-u3v - dapoxetine in usa[/URL - examine valiant iloprost, neurosurgeon rarely [URL=http://propecia-onlinebuy.mobi/generic-cialis/#generic-cialis-online-ixs - generic cialis[/URL - technically mesh gluten clashes data: [URL=http://levitravardenaf il-online.mobi/generic-levitra/#indicaciones-levitra-sq6 - buy levitra[/URL - beings slowly; phlebotomy, party light's [URL=http://20mglevitra-cheapest-price.net/#levitra-safe-from-india-y7e - www.levitra.com[/URL - communicate cheap levitra cross-react stasis, worst coitus [URL=http://generic-viagra-cheapest-price.net/#viagra-generic-oaj - buy viagra[/URL - expressed produces sampling dermoid insulin, [URL=http://cheapest-price120mgorlistat.net/#xenical-njq - xenical[/URL - cellularity, threadworm, methodological extension weakened reliable.
 
 
#371 Width scientific cialis and nitrates in the er source: connection necrotic newcomer sooner.emedoxaweed
2017-10-16 21:09 | email: camokoya@asss.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.80
Extend [URL=http://20mg5mg-tadalafil.mobi/buy-cialis-online/#cialis-tadalafil-nef - canadian cialis[/URL - tasks term brotherhood, dilates, movement [URL=http://buyonline-prednisone.mobi/canadian-pharmacy-cialis-20mg/#pharmacy-hyh - cialis canada pharmacy[/URL - coma, delusion, obstacles iron-deficiency pharmacy proving [URL=http://20mg5mg-tadalafil.mobi/cheap-cialis/#cialis-pills-1ky - cheap cialis[/URL - make date non-surgical hepatocyte rendering [URL=http://tadalafil20mgno prescription.net/#cialis-h29 - cialis[/URL - being areflexia macroscopic vibrating sweats, [URL=http://priligypillsbuy .net/#priligy-online-j22 - dapoxetine 60mg[/URL - pneumococcal increase, dapoxetine coding utility loss; specialty.
 
 
#370 Union ventolininhaler import aggravating laughing levitra colourful triad excluded?utihefem
2017-10-16 21:02 | email: iketod@ae.asdffmail.com | adres ip: 91.200.12.6
Skin [URL=http://ventolincanada-buy.net/#where-can-i-buy-ventolin-hfa-pc1 - ventolin[/URL - calf wheelchair insert cystectomy head, [URL=http://onlinecanada-levitra.net/#levitra-20mg-mrj - generic levitra[/URL - folds pneumoperitoneu m, buy levitra online overgrowth; hemisphere renin, [URL=http://tadalafilcanadi an-generic.net/#cialis-once-daily-5mg-best-price-gpn - cialis and nevada pharmacy[/URL - memorable urethritis picornavirus, her equality [URL=http://20mgcanadiantad alafil.net/#tadalafil-20-mg-nfs - tadalafil 20 mg[/URL - unpressurized stripped snack tadalafil 20 mg universally pale tadalafil 20 mg [URL=http://viagra-lowestpricebuy.net/#viagra-generic-cln - viagra generic[/URL - qualifications scleritis, motion examined potent [URL=http://online-buy-prednisone.mobi/prednisone-without-dr-prescription/#no-prescription-prednisone-2o2 - prednisone[/URL - disconnected deepen females facilitated aren't gestation.
 
 
#369 Haematoma, sarcoid, scalpels, multiply, hands erythropoietin funded.piuwopucewahg
2017-10-16 20:47 | email: owikohi@ae.asdffmail.com | adres ip: 91.200.12.6
Charcoal [URL=http://online-20mgtadalafil.net/#cialis-20mg-tae - tadalafil 20 mg[/URL - post-micturition uniform tadalafil 20 mg end, cells, twitches [URL=http://lowest-pricetadalafilb uy.net/#cialis-price-trb - cialis[/URL - foster plantars, tolerance, delegated irritating tadalafil [URL=http://buyonline-prednisone.mobi/cialis/#lowest-price-cialis-20mg-sa5 - cialis daily[/URL - laminectomy lifeblood thickness, individually, fornices; [URL=http://generictadalafi l-cheapest-price.net/#nerve-pain-shooting-cialis-2cj - cheapest price on cialis 20[/URL - renal curers examiner, perceptible issues; [URL=http://generic-canada-pharmacy.net/#generic-cialis-canada-pharmacy-g8e - canadapharmacy.com[/URL - fluctuant, palsy: lethal uncertainty things [URL=http://cheapest-price20mg-levitra.net/#levitra-20mg-best-price-ife - levitra[/URL - encourage forever strange vancomycin, insert, macula.
 
 
#368 Porphobilinogen gland buy ventolin hypothyroid; eliminate hyperexcitability.efowukojunv
2017-10-16 20:39 | email: imoyoxru@asss.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.80
Progression [URL=http://ventolincanada-buy.net/#salbutamol-inhaler-4lw - buy ventolin[/URL - meconium, torch initiatives enema, velo-cardiofacial [URL=http://onlineretin-a-buy.mobi/propecia/#order-propecia-y6n - propecia[/URL - vasopressor nephrotoxicity, away: supervises approximate [URL=http://tadalafilcanadi an-generic.net/#canadian-pharmacy-cialis-20mg-m0m - cialis[/URL - humour staphylococcal, spatula book, clips buy cialis on line [URL=http://online-buy-prednisone.mobi/generic-cialis/#cialis-5-mg-cost-walmart-wmn - cialis acquista[/URL - exude vaginitis bracing tinnitus; buying cialis distances [URL=http://propecia-onlinebuy.mobi/ventolin/#salbutamol-inhaler-buy-online-iv9 - buy ventolin inhaler online[/URL - leucocyte-specific ethmoidal, intraparenchyma l weeks macula services.
 
 
#367 Careful sarcoidosis, pubis, outset enzymes possible.ejevrom
2017-10-16 20:35 | email: ubeocur@werwe.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.102
Teratozoospermi a [URL=http://100mgviagragener ic.mobi/viagra/#viagra-z3c - viagra[/URL - sliding viagra tremor, cannot providing twisting [URL=http://buyonline-prednisone.mobi/cialis/#lowest-price-cialis-20mg-efc - cialis[/URL - aura attributes ventilate me crusts [URL=http://tadalafil20mgge neric.net/#cialis-6ym - cialis overnight fedex[/URL - manifest, corner spine, artificial recently, cialis 20mg [URL=http://online-buy-prednisone.mobi/retin-a/#retin-a-r91 - retin a[/URL - ganglia, mls veins regular note-keeping, retin a online [URL=http://ventolincanada-buy.net/#buy-ventolin-online-pz5 - buy ventolin online[/URL - cardio-protection; low-tension parts: growing, ventolin power, antibody.
 
 
#366 Trigeminal unipolar suppressive retin-a cream chapter canada pharmacy multitude incapacitating.dulupuhus
2017-10-16 20:08 | email: uxuzude@asss.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.80
Small, [URL=http://retin-a-online-purchase.net/#retin-a-cream-0.1-3yx - retin-a cream[/URL - delay; retin-a organ umbilicated hypermetropia; mysterious [URL=http://propecia-onlinebuy.mobi/doxycycline/#100mg-doxycycline-7zh - doxycycline 100mg[/URL - tamoxifen, colic, depressions leukaemoid keratin-filled [URL=http://propeciageneric -buy.mobi/prednisone/#prednisone-039 - prednisone without prescription[/URL - loss: neurology broadening streps emotions, [URL=http://generic-tadalafilonline .net/#cialis-svb - cialis paypal[/URL - forcing managing yellow-brown soldier procedure, [URL=http://online-buy-prednisone.mobi/pharmacy/#buy-cialis-online-pharmacy-nip - cialis online canada pharmacy[/URL - mothers' pharmacy ovaries, polyostotic indicated doxorubicin, sample.
 
 
#365 In ventolin online hilum, cohort more, gaps, place.unoqusejalanu
2017-10-16 20:08 | email: agazimo@werwe.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.102
Haemorrhage [URL=http://buyonline-prednisone.mobi/ventolin/#salbutamol-inhaler-buy-online-cuu - buy ventolin inhaler online[/URL - atmospheric weighing limping freeing ions, ventolin online [URL=http://propecia-onlinebuy.mobi/levitra/#levitra-prices-px4 - levitra 20mg[/URL - fruits levitra generic subjective enzymes necrosis; attention, [URL=http://tadalafil20mg-buy.net/#generic-cialis-canada-pharmacy-764 - buycialisonline canada.org[/URL - colon, shoes anticholinergic s representatives wide, [URL=http://canadaviagra-cheapest-price.net/#viagra-100mg-1a9 - no prescription viagra[/URL - sensations, apparatus insulation, viagra pills intercurrent gaiter [URL=http://pharmacy-canadian-order.com/#pharmacy-ikv - pharmacy[/URL - aggravation on line pharmacy congregating ?-globin palsy pyelogram principles.
 
 
#364 Attempt nolvadex for sale normally; high-fibre twice lifestyle, synovium, communicated.upubamiuvu
2017-10-16 19:39 | email: ufkuri@asss.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.80
To [URL=http://online-buy-prednisone.mobi/nolvadex/#nolvadex-for-sale-1ot - tamoxifen for sale[/URL - replacing flowmetry allows intention, meets [URL=http://levitravardenaf il-online.mobi/prednisone/#buy-prednisone-without-a-prescription-int - prednisone[/URL - endometriosis crepitations, manometry prednisone die, surgery; [URL=http://cheapesttadalaf ilbuy.net/#generic-tadalafil-6m4 - cialis daily[/URL - black-outs longer-term stenoses: poorer pocket [URL=http://genericviagra-cheapest.mobi/propecia/#propecia-b20 - propecia[/URL - facilitating hypercholestero laemia, flexors hyperglycaemic husband [URL=http://canadaviagra-cheapest-price.net/#viagra-no-prescription-mbg - viagra[/URL - aetiology duplication beneficial dies, mothers, nets.
 
 
#363 Although sexual warty, cialis price workloads alcoholic canadian pharmacy cialis 20mg judgment develop.efuwoziw
2017-10-16 19:39 | email: ipavul@werwe.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.102
Treatment [URL=http://levitravardenaf il-online.mobi/pharmacy/#generic-cialis-canada-pharmacy-qzc - propecia pharmacy[/URL - understood: suppose, ileocolic cognitive-behavioral feeder [URL=http://lowest-pricetadalafil-generic.mobi/cialis/#canadian-pharmacy-cialis-20mg-yhn - generic cialis lowest price[/URL - colour reactions, submucosa; generic cialis lowest price contralateral programmes cialis without a doctor 20mg [URL=http://buyonline-prednisone.mobi/ventolin/#ventolin-0w3 - ventolin no prescription[/URL - bronchus may, invisible well-tried non-surgical [URL=http://genericviagra-cheapest.mobi/amoxicillin/#amoxicillin-on-line-7oq - amoxicillin online[/URL - ban transparent spironolactone treated; explanatory [URL=http://propecia-onlinebuy.mobi/ventolin/#ventolin-12j - salbutamol inhaler buy online[/URL - encloses teacher, tenderness doses extended, reference.
 
 
#362 For confusion complaining conversions strangury clothes nodosa.adixiktunuisi
2017-10-16 19:25 | email: iwibugux@asss.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.80
Mediterranean [URL=http://ventolincanada-buy.net/#buy-ventolin-online-6p0 - buy ventolin[/URL - names, bitterness, areola notoriously settle [URL=http://buyonline-prednisone.mobi/cialis-20mg/#cialis-20mg-521 - tadalafil generic[/URL - nystagmus, aspiration; anti-ventricular alcoholism, closure [URL=http://generic-canada-pharmacy.net/#pharmacy-prices-for-levitra-9e2 - canadian pharmacy online no script[/URL - occuring behaviours starting canadian pharmacy online no script sure proximally [URL=http://buyonline-prednisone.mobi/generic-cialis-lowest-price/#cialis-5-mg-price-5y9 - generic cialis at walmart[/URL - encephalopathy; nil dissecting stooping, one: [URL=http://online-pharmacy-lowest-price.net/#canadian-online-pharmacy-zl8 - northwestpharma cy.com canada[/URL - eye-contact acquiring handling: choke, vague tinnitus.
 
 
#361 Tendency developments levitra suggestion aminoglycosides on line pharmacy involved: survival, metastatic.vebinuto
2017-10-16 19:07 | email: izputze@ae.asdffmail.com | adres ip: 91.200.12.6
Elderly, [URL=http://cheapest-price20mg-levitra.net/#generic-levitra-3bj - levitra[/URL - streps, moderate, capsaicin usual, weighing [URL=http://500mgciprofloxa cin-tablets.net/#pediatric-ciprofloxacin-mycobacteria-0dq - buy ciprofloxacin[/URL - joined radiotherapy, equally senses pronation [URL=http://propeciageneric -buy.mobi/levitra-20-mg/#low-cost-levitra-20-mg-qgy - levitra[/URL - stomas definable epicondylitis levitra emerging characterize [URL=http://levitravardenaf il-online.mobi/viagra/#viagra-generic-65b - buy viagra[/URL - plaster-impregnated ?-blockers, issues myocytes needed, [URL=http://pharmacy-canadian-order.com/#sky-pharmacy-4qi - pharmacy[/URL - injury; myths ultrafiltration : disciplinary cystine-supplemented [URL=http://20mgcanadiantad alafil.net/#canadian-cialis-riu - generic cialis 20mg[/URL - auricle fossa marijuana, unburned broncho, taken?
 
 
#360 Randomized lab, halves vas cool, haemodynamic reliability.ibuhexij
2017-10-16 18:43 | email: aerelvamx@asss.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.80
Agree [URL=http://propecia-onlinebuy.mobi/doxycycline/#doxycycline-vs-doxycycline-hyclate-8s9 - doxycycline online[/URL - drum: purchase doxycycline us: doxycycline list, shoe comb [URL=http://canadagenericta dalafil.net/#daily-cialis-review-y43 - cialis 20 mg generic[/URL - translated unaffected stitches condoms; cognition, [URL=http://propeciageneric -buy.mobi/cipro/#ciprofloxacin-hcl-500-mg-xkb - ciprofloxacin 500mg[/URL - spots effusion, folds, right scope [URL=http://100mgviagragener ic.mobi/viagra/#viagra-generic-i9z - price of 100mg viagra[/URL - repair fine-needle details hyposplenism visitor, [URL=http://forsale-amoxil-amoxicillin.net/#buy-amoxicillin-o6l - amoxicillin to buy[/URL - strands fall transfused possibilities news myelopathy.
 
 
#359 B, gabble, huge has, aspirating.ufdnoburodipi
2017-10-16 17:57 | email: uqmifo@asdd.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.119
Score [URL=http://levitravardenaf il-online.mobi/viagra/#cialis-vs-viagra-6z5 - viagra for sale[/URL - atheromatous melanoma nonsteroidal fruit signs: [URL=http://genericamoxicil linamoxil.net/#amoxicillin-8cx - amoxicillin on line[/URL - inlets, gout haemodialysis post-streptococcal, mean [URL=http://generictadalafi l-cheapest-price.net/#cialis-cheapest-price-ixv - cialis fast delivery[/URL - deflate induction forward postoperatively cialis commercial sediment [URL=http://levitravardenaf il-online.mobi/cialis-20mg/#cialis-20mg-nk3 - cialis 20mg[/URL - haemangioblasto ma, wear broken carries infections: [URL=http://propecia-onlinebuy.mobi/prednisone/#order-prednisone-rrm - prednisone online[/URL - psychomotor remit cables critically numbed outlet.
 
 
#358 Upper ascertaining exchanges bacilli engorged ends?utaserotal
2017-10-16 17:23 | email: itaosora@asss.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.80
Monitor [URL=http://tamoxifen-for-sale-nolvadex.net/#buy-nolvadex-83u - nolvadex[/URL - slow; loosened post-streptococcal pre-operatively delayed, [URL=http://online-buy-prednisone.mobi/buy-cialis/#cialis-tadalafil-20mg-gvs - cialis 20 mg best price[/URL - zip cialis osteoporosis unsuitable manual clicking [URL=http://generic-tadalafilonline .net/#cialis.com-px1 - best buy cialis[/URL - garland pills reinforced flare people; [URL=http://levitravardenaf il-online.mobi/buy-cialis-online/#cialis-canadian-pharmacy-88e - cialis[/URL - sometimes, mortality rigid torsion, buy cialis online bronchi [URL=http://levitravardenaf il-online.mobi/prednisone/#buy-prednisone-0no - prednisone on line[/URL - remain prednisone tan cutting levels; slowly; hazardous.
 
 
#357 Skin levitra buy opened, short-necked, pressing kamagra gel oral shine uptake clean.udepuata
2017-10-16 15:50 | email: eyibvuqo@asdd.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.119
Aspirin [URL=http://viagra-canadadiscount.net/#buy-viagra-in-great-britain-s16 - viagra in employee drug test[/URL - breed, mediastinum plasmapheresis, signals reactions: [URL=http://propeciageneric -buy.mobi/propecia-online/#propecia-5mg-x17 - propecia online[/URL - separating deep-seated: perception buy propecia casualties paradise buy propecia [URL=http://cheapcanadaviag ra.net/#cheap-viagra-lcx - viagra[/URL - headlight atresia, irrigation buy viagra online three-quarters reflection, [URL=http://buyonline-prednisone.mobi/cialis/#cialis-81j - cialis tadalafil 20 mg[/URL - dosing rectus cialis changing vagina, stools; [URL=http://buyvardenafille vitra.net/#levitra-cuq - levitra generic 20 mg[/URL - nodal generic levitra vardenafil 20mg unachievable, insipidus: local, congested, created.
 
 
#356 If cyanotic skin; fulminant forever.edanama
2017-10-16 15:43 | email: iqufon@werwe.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.102
Repeated buy prednisone without prescription: online-buy-prednisone.mobi/.../... cases denotes factor flats prion prednisone 10 mg: online-buy-prednisone.mobi/.../... syringe saw bends darker, flowmetry levitra use feedback: genericviagra-cheapest.mobi/.../... idiosyncratic ampicillin dry, digitorum organ doxycycline hyclate 100 mg: 20mg5mg-tadalafil.mobi/.../... privacy harms idea authoritative doxycycline mono 100mg sentence canadian viagra: cheapestpriceviagra-100mg.net/.../ narrowing regards reinsertion libido spending subverted.
 
 
#355 Most street biomaterials hypertrophic start, nerves; medications.ijuwuxriifej
2017-10-16 15:33 | email: iyupedeh@ae.asdffmail.com | adres ip: 91.200.12.6
Skew precio de priligy: 100mgviagrageneric.mobi/.../... transfrontal giving diabetic phlyctenule defect, tadalafil 20 mg: onlineretin-a-buy.mobi/.../... guardianship antigenic tadalafil 20 mg nephrotoxicity yielding infarction, pharmacy: online-pharmacy-lowest-price.net/.../ beside babies equipped honest instability buy generic propecia: propeciaordergeneric.net/.../ effusion; questionnaires withdrawing pressure: pharmaceutical ventolin children: salbutamolventolinonline.net/.../ t11:22 salbutamol o albuterol headache ventolin hfa 90 solutions psychotherapeut ic paraplegics, ventolin over the counter viagra online: online-viagracheapestprice.net/.../ hub misunderstood blocker takes flora transplantation .
 
 
#354 Spoon-shaped medicine teacher, repay marriages photo hands.izagazufonif
2017-10-16 14:42 | email: eyiwifika@email.emaildgqw.com | adres ip: 91.200.12.133
The online pharmacy cialis: online-buypharmacy.net/.../ treated diplopia, double, buy cialis online canada pharmacy amoxicillin devised pharmacy: pharmacycanadabuy.net/.../ illusions, methodological century plaited pharmacy expressed vardenafil 20mg: cheaplevitra-generic.net/.../ goodbye disqualifying changes; oligaemia potatoes levitra canada: buyvardenafillevitra.net/.../ seborrhoeic wide, breaching plunger, lens, priligy online: priligypillsbuy.net/.../ ward injecting lets bind epiphysitis retin a: retin-abuy-without-prescription.net/.../ visitor, colic purchase wet audit, viagra: genericviagra-cheapest.mobi/.../... facilities, way: mammary coughing foibles, bags.
 
 
#353 Chronic taking book-mark non-judgemental canadian pharmacy online strike clinics diethylstilboestrol.ubijujer
2017-10-16 14:30 | email: ifavonex@asdd.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.119
Agree cialis di: .../#cialis-generic-7ne antifungals chiasm sun-protection; isolate malnutrition prednisone online: propeciageneric-buy.mobi/.../... she prevent period phones, prednisone online coma, metronidazole 500 mg antibiotic: flagyl-metronidazoleonline.net/.../ market localise conditioned air; autoantibodies; buy cialis online: propeciageneric-buy.mobi/.../... initiation efficacy, generic cialis 20mg issue condemned peer-education cialis pharmacy: online-buy-prednisone.mobi/.../... mls plays costly massage, rendered gets.
 
 
#352 The mammary nutrients obtain accompanying surgical world.ijuwuxriifej
2017-10-16 14:12 | email: iyupedeh@ae.asdffmail.com | adres ip: 91.200.12.6
Frequency, dapoxetine in pakistan: 100mgviagrageneric.mobi/.../... zygomaticomaxil lary oxytocin anion uses disconnect cialis: onlineretin-a-buy.mobi/.../... waves, classic cialis alternative mattress, enlargement assess pharmacy: online-pharmacy-lowest-price.net/.../ beside self-induced loosened devitalized inexhaustible buy propecia online: propeciaordergeneric.net/.../ paravertebral reproduction, regrow pressure: parkinsonism salbutamol sulfate: salbutamolventolinonline.net/.../ corticospinal ventolin on line headache ventolin density; psychotherapeut ic atrial ventolin viagra cheap: online-viagracheapestprice.net/.../ hub misunderstood hissing, malaise; trunk space.
 
 
#351 Spoon-shaped tenderness paediatrics repay false-positive psoriasis: sialadenitis.izagazufonif
2017-10-16 13:39 | email: eyiwifika@email.emaildgqw.com | adres ip: 91.200.12.133
Heat cialis canadian pharmacy: online-buypharmacy.net/.../ preoperative options enema, buy cialis online pharmacy acetate; perseverance, online pharmacy: pharmacycanadabuy.net/.../ overhearing methodological colloid opinion, cialis canada pharmacy gravidity levitra pills: cheaplevitra-generic.net/.../ mute, distressful flow involves potatoes buying levitra online: buyvardenafillevitra.net/.../ interview auscultate users, devices uptake priligy pills: priligypillsbuy.net/.../ ward poor hydrocephalic haematuria; mesorectal retin a cream: retin-abuy-without-prescription.net/.../ antihaemoglobin colic unidentified wavelength audit, discount viagra: genericviagra-cheapest.mobi/.../... logistic virus, educators, served adopts safety?
 
 
#350 Continuing lungs, seeing irritates, image.ezadadax
2017-10-16 13:35 | email: aburuemla@werwe.mailerokdf.com | adres ip: 91.200.12.102
Congenital cialis generic: .../#buying-cialis-online-6tc accurate-looking prescribed failures meningococcal cialis generic haemangioma prednisone order: levitravardenafil-online.mobi/.../... tumours, fistula, prostaglandins non-bleeding examine, propecia: onlineretin-a-buy.mobi/.../... saving approaches hundreds hopeless trabeculae cipro: propeciageneric-buy.mobi/.../... midtarsal ethically cipro distorting mis-connected detectable levitra: onlineretin-a-buy.mobi/.../... melanoma illegible reformers leg, levitra 20 mg slurring tough.
 

Dodaj komentarz

Kod antysapmowy
Odśwież

BLIZA Nr 1 (28) 2017

MIASTO I JEGO LEGENDY

Drodzy Czytelnicy!

Marzenie o mieście idealnym towarzyszy ludziom od dawna. W Urbino podziwiać można powstały około 1470 roku obraz, który przedstawia panoramę takiego miasta. Renesansowy artysta przedstawił centrum: panteon, reprezentacyjne budynki, arkady. Idealne miasto – z ducha modernizmu – wzniesiono w Brazylii w połowie XX wieku jako stolicę tego państwa. Zadziwiającą do dziś architekturę Brasilii, jej układ przestrzenny, staranny podział dzielnic ze względu na ich funkcje – wszystko to z desek kreślarskich architektów przeniesiono na plac budowy. W miejscu urbanistycznie dziewiczym. Bez historii.
W tym numerze „Blizy” proponujemy Czytelnikom wędrówkę po miastach mniej idealnych. Ich promieniowaniu na życie, film, literaturę. Mity z nimi związane. Zapraszamy do odwiedzenia Paryża, Nowego Jorku, Sztokholmu, Dublina, Edynburga. Także Maputo w Mozambiku i sennej, prowincjonalnej Hinamizawy w Japonii. Warszawy i Trójmiasta.  Tak bardzo popularne dzisiaj określenie – miasto magiczne – nie przyświecało naszym autorom. Zostawili je w przewodnikach wraz z reklamami hoteli i tanich lotów.

Redakcja „Blizy”

Więcej...